سنجش تاثیر اجرای سیستم پنج اس (5S) بر بهره وری شرکتهای تحت پوشش ایران خودرو

دسته: جامعه شناسی

فرمت فایل: doc

حجم فایل: 332 کیلوبایت

تعداد صفحات فایل: 266

سنجش تاثیر اجرای سیستم پنج اس (5S) بر بهره وری شرکتهای تحت پوشش ایران خودرو

چکیده:

امروزه بهره وری مفهومی بحث انگیز و موضوعی باب روز است که در کتابها، مجلات و مقالات و روزنامه ها دائماً به چشم می خورد. مورد استفاده آن وقتی است که هدف، ایجاد بهبود در ارائه کالا و خدمات باشد و ساده ترین رابطه تعریف شده برای آن نسبت به محصول نهایی (ستاده) با وسایل به کار رفته برای تولید آن (داده ها) است.

فن خانه تکانی صنعتی، آراستگی، هفت سین صنعتی. پنج اس و یا پنج ت (که با هر عنوانی نامیده شود، ماهیتاً تفاوتی نخواهند کرد.) که از اساسی ترین شیوه های بهبود بهره وری است که اخیراً در کشور ما از کارخانه های ژاپنی الگوبرداری شده است و ژاپنی ها پس از جنگ جهانی دوم آن را از فرهنگ صنعتی آمریکا اقتباس کرده اند. اما با فرهنگ ملی و سنتی خود ممزوج نموده و پدیده ای بومی از آن پدید آورده اند که در تمامی صنایع شان به کار گرفته می شود.

به طور مختصر این اصول عبارتند از:

1- سوا کردن و تفکیک وسایل ضروری کار از غیرضروری ها (ساماندهی) 2- سرو سامان دادن و مرتب چیدن وسایل ضروری (نظم و ترتیب) 3- سپیدی و پاکیزگی محیط کار (نظافت) 4- سلامتی، بهداشت و ایمنی در محیط کار (استانداردسازی) 5- سازمان یافتگی و انضباط کاری(انضباط)

در برخی واحدهای تولیدی اصول ششم و هفتمی که عبارتند از :

6- سخت کوشی و با تمام نیرو کار کردن و 7- سماجت در انجام کارهای خوب برای تبدیل آن به عادت. به پنج اصل سابق افزوده و به کار گرفته می شود.

ادعا می شود در سیستمهایی که مدیریت کیفیت جامع (TQM) را اعمال نموده اند. اجرای فن «پنج اس» بهترین راه برای ارتقاء بهره وری است. اجرای این تکنیک می تواند مدیران را در بکارگیری فنون مدیریت نوین مانند مدیریت دیداری Visual Management، عملیات بهبود مستمر یا کایزن KAIZEN برچسب قرمز Red Tug سیستم پیشنهادات Suggestion System و سیستم هدف گذاری هوشین C&J system یاری دهد.

صنایع خودروسازی کشور امروزه بالاترین درصد نقدینگی را در قیاس با سایر صنایع به خود جذب می کند. لذا تولید به صرفه، بهره وری و سودآور بودن آن هم برای این صنعت و هم برای افتصاد کشور اهمیت بالایی دارد.

گروه صنعتی ایران خودرو به عنوان اولین سازنده اتومبیل در کشور موسسه ای که در حال حاضر دو سوم از تولید اتومبیل و بازار داخل کشور آنرا به خود اختصاص داده است، از سال 1373 با استقرار گروه جدید مدیریتی، توجه خاصی به فنون امروزی مدیریت و رویکردهای ارتقاء بهره وری مبذول داشته است. در این راستا از سال 1375 فن 5S را در کارنجات تحت پوشش خود به اجرا درآورده که نتایج چشمگیری هم از بکارگیری این سیستم، عاید این شرکت شده است.

در گوشه و کنار صنایع ما مدیران و واحدهایی هستند که با هدف توسعه، بهبود و بهره وری، سیستم 5S و با دیگر رویکردهای نوین مدیریت را در کارگاه و کارخانه خود اجرا می کنند. اما ایران خودرو به عنوان شرکتی بزرگ و موفق در بین شرکتهای ایرانی، توانسته نتایج بهتر و دلگرم کننده تری از اجرای این سیستم کسب کند.

تصور ما از واحدهای صنعتی یک محیط روغنی ، چرب و کثیف با فضایی مملو از دوده. براده فلزات و دیگر آلودگی هاست. امادر کارخانه هایی که به طور موفق این سیستم را اجرا کرده اند، چنین چیزی به چشم نمی خورد و به کارگیری اصطلاح کارخانه هایی که به طور موفق این سیستم را اجرا کرده اند، چنین چیزی به چشم نمی خورد و به کارگیری اصطلاح کارخانه های اتاق نشیمن برای آنها دور از واقعیت نیست.

به اعتقاد من، ما ایرانیان ذاتاً مردمی پاکیزه هستیم و آنچه باید متوجه آن باشیم صنعتی کردن این مفاهیم ملی/ مذهبی و از خانه به کارخانه بردن آنهاست، تا خود را باور کنیم و دریابیم هیچکدام از این اس ها واقعاً مطلب جدید و بدیعی نیستند.

در استفاده از این رویکرد، آموزش و فرهنگ سازی اولین عامل مهم محسوب می شود، چون «انسان با کیفیت، محصول با کیفیت تولید می کند.» و در کارخانه هایی که خط تولید وجود دارد هر ایستگاه یا واحد تولیدی، ایستگاه قبلی است. به کارگیری سیستم 5S می تواند موجب بالارفتن روحیه کارکنان و علاقمندی آنها به کار، بهبود ایمنی، کاهش آلودگی محیط کار، کاهش نرخ خرابی ماشین آلات و دستگاه ها، بهبود روش کنترل مدیریتی، کمک مشارکت جمعی و تقویت خود کنترلی همه کارکنان و در یک کلمه افزایش بهر ه وری می باشد.

کلمات کلیدی مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از:

بهره وری. 5S پنج اس. ساماندهی، نظم و ترتیب، پاکیزه سازی، استاندارد سازی و انضباط

فهرست:

فصل اول … 1

1-1- مقدمه… 2

2-1- بیان ضرورت تحقیق… 3

3-1- موضوع تحقیق… 5

4-1- بهره وری در ایران… 6

5-1- لزوم توجه به بهره وری در ایران… 7

6-1- سازمان بهره وری ملی ایران… 8

7-1- بهره وری در صنایع کشور و صنعت خودرو… 9

8-1- شواهد پایین بودن بهره وری در ایران و نازل بودن اکثر عوامل مرتبط با پنج اس… 10

9-1- تاریخچه پنج اس… 11

10-1- اهمیت موضوع تحقیق… 12

11-1- نوع تحقیق… 13

12-1- قلمرو تحقیق… 14

13-1- فرضیات تحقیق… 15

14-1- تعریف متغیر مستقل و وابسته… 15

15-1- واژه های کلیدی مورد استفاده… 16

فصل دوم … 17

1-2- بهره وری به عنوان یک نظریه جامع… 18

2-2- مفهوم عام بهره وری… 18

3-2- مولفه های بهره وری… 20

4-2- اهمیت موضوع… 24

5-2- تاریخچه بهره وری… 26

6-2- روشهای ارتقاء بهره وری… 33

1-6-2- الگوی ماهواره ای… 33

2-6-2- سیستم (PRICE)… 34

3-6-2- مدل وروم (Vroom) 39

7-2- شیوه های تحلیل بهره وری… 40

8-2- فنون بهبود بهره وری… 40

1-8-2- بهبود بهره وری ارزش افزوده از طریق مدیریت مالی 43

2-8-2- رویکرد سینک کیفیت در بهره وری Sink.. 44

3-8-2- چرخه بهره وری… 46

4-8-2- روش نظام مند در بهبود بهره وری (Systematic) 47

5-8-2- دوایر بهبود بهره وری (PIC)… 52

9-2- راهبردهای بهره وری… 58

1-9-2- راهبرد تحول و نوآوری… 58

2-9-2- راهبرد بهبود… 59

10-2- عوامل موثر بر بهره وری… 61

1-10-2- عوامل مطرح شده توسط سومانس (Sumanth-1989) 61

2-10-2- عوامل مطرح شده توسط پروکپنکو (Prokopenko-1987) 62

11-2- عوامل موثر بر بهره وری یک سازمان… 63

12-2- اندازه گیری بهره وری… 67

1-12-2- اندازه گیری بهره وری کل… 70

2-12-2- اندازه گیری بهره وری عامل سرمایه.. 72

3-12-2- اندازه گیری بهره وری عامل کار… 74

13-2- اثر نوآوری بر بهره وری… 75

14-2- فرهنگ بهره وری ملی و سازمانی… 78

15-2- مشخصات حرکت بهره وری… 80

16-2- مشکلات بهره وری… 81

17-2- سیستم پنج اس… 82

1-17-2- تحول پنج اس… 84

2-17-2- مفهوم پنج اس… 86

3-17-2- پنج اس کاربردی… 96

4-17-2- درک درست برای درک درست پنج اس باید به موارد ذیل توجه شود 96

5-17-2- تکنیکهای کاربردی در پنج اس… 98

6-17-2- فعالیتهای جامع و بهم پیوسته… 100

7-17-2- فواید اجرای پنج اس… 100

8-17-2- روش عملی اجرای پنج اس… 101

9-17-2- نکات مهم و اساسی اجرای پنج اس… 103

18-2- هفت سین صنعتی… 104

19-2- پنج اس یا «پنج ت»؟… 111

20-2- تاریخچه بهره وری در ایران خودرو… 112

1-20-2- نحوه اجرای سیستم پنج اس در ایران خودرو (دستورالعمل) 115

2-20-2- سلسله مراتب… 118

3-20-2- ملاحظات در خط کشی محل ورود و خروج کالا و پرسنل 119

4-20-2- استفاده از دستورالعمل برچسب قرمز (Red Tag) 121

5-20-2- سیستم هدفگذاری هوشین… 128

6-20-2- سیستم پیشنهادات (SS)… 131

7-20-2- سیستم T.T.ROOM… 132

8-20-2- اهداف و رسالتها… 133

21-2- توسعه بهره وری در ساپکو… 134

22-2- کمی راجع به شرکت ایساکو… 140

فصل سوم … 141

1-3- مقدمه… 142

2-3- روش تحقیق پژوهش حاضر… 142

3-3- تعریف جامعه… 143

4-3- آشنایی با جامعه آماری… 144

1-4-3- تاریخچه ایران خودرو… 144

2-4-3- نحوه نمونه گیری و انتخاب شرکتهای مورد نظر 146

5-3- حجم نمونه و روش نمونه گیری… 149

6-3- ابزار جمع آوری داده ها… 150

7-3- پرسشنامه… 150

8-3- روشهای آماری مورد استفاد جهت تجزیه و تحلیل داده ها 152

9-3- مراحل آزمون تحلیل واریانس… 153

10-3- همبستگی… 154

11-3- بررسی اعتبار ابزار سنجش… 155

12-3- روایی ابزار سنجش… 155

فصل چهارم … 157

1-4- نتایج آزمون تحلیل رگرسیون… 158

1-1-4- آزمون فرضیه اصلی… 158

2-1-4- آزمون فرضیه های فرعی 1 تا 5… 160

3-4- نتایج ضمنی تحقیق… 161

4-4- آزمون تحلیل واریانس فریدمن… 163

5-4- بررسی همبستگی بین اجزاء سیستم 5S و بهره وری 164

فصل پنجم … 165

1-5- نتایج بدست آمده… 166

2-5- پیشنهادها 168

=================================

1-1 مقدمه:

در روند پرشتاب توسعه اقتصادی، توجه به بهبود در موسسات تولیدی و اقتصادی رو به فزونی است و هر تشکلی که خواهان ادامه حیات و حضور در عرصه های رقابتی باشد ناگزیر از برنامه ریزی برای بهبود مستمر بهره وری است. به تبع این امر، درک صحیح نیازها، استقرار و ایجاد سیستم ها و استفاده بهینه مداوم از آنها، سه گام اصلی در تحقق اولیه بهبود بهره برداری بهینه و استفاده صحیح از امکانات و توانایی های موجود است.

رسالت خطیر مدیریت به عنوان در اختیار دارنده اصلی منابع، به اجرا درآوردن مراحل علمی بهبود است. در قدم اولیه آموزش مفاهیم علمی و کارشناسی متناسب با نیازها به طور یکپارچه به عنوان اصل اول و مهم این برنامه ریزی تلقی می شود و در حقیقت می توان آن را به عنوان حلقه مفقوده ای در نظر گرفت که نقشی کلیدی ایفا می کند و از عمده ترین ابزارهای مورد نیاز برای هدایت امر بهبود بهره وری در مجاری صحیح است.

علی الاصول وظیفه سخت سازگار کردن شرایط مجموعه کاری با امکانات و محدودیت های درونی و بیرونی به عهده مدیریت است و او باید خواهان دستیابی به بهترین شکل بهره برداری از منابع و کنترل مصرف باشد. بنابراین فراگیری صحیح مفاهیم بهره وری و تکمیل سطح آن می تواند به توسعه بینش و دانش مدیران حال و آینده یاری رساند و با تجدید قوای ذهنی، خونی تازه در رگهای مجموعه جاری سازد. طبق بررسی های به عمل آمده 75 درصد راه حل ها در به کارگیری هر یک از عوامل: سرمایه، کار، مواد اولیه و فن آوری به مدیریت برمی گردد؛ چرا که اگر به طور مدیریت برای استقرار استاندارد توجیه شده و بینش داشته باشد. 85 درصد کار انجام گرفته است. [1]

آگاهی و بینش مدیراین در سطوح مختلف به کمک آموزش فراگیر و منسجم مفاهیم بهره وری بطور جامع ارتقاء می یابد و به تبع آن، شفافیت ذهنیت ها حاصل می شود. فنون جدید و طرح های نو، بهبود بهره وری، کیفیت و … نمی توانند بدون اطلاعات نوین تداومی مستمر داشته باشند.

2-1 بیان ضرورت تحقیق:

هر شرکت برای حرکت در جهت بهبود بهره وری و کیفیت، ناگزیر باید به اقداماتی اساسی دست زند. یکی از این اقدامام پنج اس می باشد، یعنی فعالتیهایی که هدف از آنها مرتب کردن، پاکیزه ساختن و سامان دادن محل کار و ایجاد و حفظ شرایط استاندارد و انضباط لازم برای انجام بهینه کارهاست.

نام پنج اس از اولین حروف واژه های ژاپنی سازمانهای (سئی ری Sein) نظم و ترتیب (سئی تون Seiton)، پاکیزه سازی (سئی سو Seiso)، استاندارد سازی (سئی کتسو Seiketsu) و انضباط (شیتسوکه Shitsuke) گرفته شده است. به کارگیری این پنج اس در تمامی سطوح شرکت می تواند نتایجی بسیار چشمگیر به همراه داشته باشد که از آن جمله می توان به پیشگیری از حوادث، کاهش میزان وقفه کاری، تقویت کنترل عملی فرآیندها و ایجاد جوی سالمتر در محیط کار اشاره نمود.

نکته قابل ذکر این است که می توان روشهایی چون سیستم پیشنهادات (SS) ، داویر کنترل کیفیت (QCC ، مدیریت کیفیت جامع (TQM) را از جمله روشهای ارتقا دهنده بهره وری به شمار آورد.[2] تجربه نشان داده است که به منظور اجرای موفق روشهای مذکور بهتراست ابتدا روش پنج اس اجرا شود.

لازم به توضیح است که به منظور اجرای صحیح روش پنج اس مشارکت تمام کارکنان لازم است و می توان گفت فعالیت پنج اس بین مدیران و کارکنان مشترک است.

[1] نشریه تخصصی مدیریت بهره وری.

[2] Suggextion System (SS) Quality control circles (QCC) Total Quality Management (TQM)Total prevent & Maintainance (TPM) just in Time (JIT).

عبارات کلیدی

  • سنجش تاثیر اجرای سیستم پنج اس (5S) بر بهره وری شرکتهای تحت پوشش ایران خودرو
  • سنجش تاثیر اجرای سیستم پنج اس (5S) بر بهره وری شرکتهای تحت پوشش ایران خودرو